Gleðilega páska
Það var nokkuð skemmtileg tilviljun að tengdapabbi skildi fá ruglaðan málshátt þar sem hann sjálfur er búinn að vera nokkuð ruglaður upp á síðkastið. Málshátturinn sem hann fékk var „Betri er lítill fiskur en tómur fiskur“. Hann rímaði ágætlega við ástand hans þar sem hann er á batavegi eftir slæma heilahimnubólgu. Hann er sem betur fer hættur að rugla og er barasta mjög skýr í kollinum eftir mikla heilasvaðilför. Hann er þó enn að fást við erfið eftirköst því hann missti töluverða heyrn. Það á líka eftir að taka tíma að ná fyrri líkamlegum styrk. Hann er samt ótrúlega brattur og frábært að sjá hversu vel honum gengur. Heilinn er nefnilega makalaust fyrirbæri. Þegar hann vaknaði eftir að hafa verið meðvitundarlaus í þrjár vikur benti allt til þess að hann hefði sloppið nokkuð vel. Það voru þó nokkrir hlutir sem orkuðu tvímælis. Það voru til dæmis þessi augnablik þegar hann reiddist Jóni Gnarr, því hann var sannfærður um að hann væri læstur inn í einhverjum dvd disk með honum. Eins starði hann tímunum saman út um gluggann á spítalanum yfir á Nýbýlaveginn og kannaðist ekkert við þetta framandi umhverfi. Eftir töluverðar vangaveltur komst hann að þeirri niðurstöðu að hann væri auðvitað í Belgíu. Eins talaði hann mikið ensku og notaði oft svona gamaldags enska frasa á borð við: „Hólí, mólí gvakamólí“.
Hann fluttist nefnilega sem strákur með mömmu sinni til Bandaríkjana og bjó þar fram á unglingsár og nú þegar hann var að jafna sig eftir erfið veikindi virtist heilinn sækja orð og hugtök á einhvern stað sem hafði kannski legið í dvala síðan hann var tólf ára stráklingur í Bandaríkjunum. Merkilegt að hugsa til þess hvar heilinn núllstillir sig. Er heilinn kannski mest á heimavelli í umhverfi og aðstæðum sem maður var í fyrir einhverjum áratugum síðan? Þegar maður þarf að reiða sig á þetta líffæri í nútímanum er það kannski meira að passa upp á að maður geti teygt sig blindandi í alla slökkvara á æskuheimili manns?Þessi frávik frá því sem við köllum eðlilega heilastarfsemi eru mjög athyglisverð.
Tilfelli Clive Wearing er t.a.m. mjög sérstakt. Það er maður sem lifir nánast bara í núinu því hann man ekkert nema kannski setninguna sem hann er að segja. Hann er menntaður tónlistarmaður og getur ennþá spilað á píanó og stjórnað kór þó hugmyndir og upplýsingar staldri ekki við nema ca. 7 - 20 sekúndur. Þá eru þær hugsanir horfnar og koma aldrei aftur. Eina manneskjan sem hann þekkir er eiginkona hans og alltaf þegar hann sér hana upplifir hann það eins og hann sé að sjá hana í fyrsta sinn í mörg ár. Hér má sjá Oliver Sachs tjá sig um þetta tilfelli og hér brot úr BBC þætti um Clive Wearing.
Nú er ég líka að lesa mjög áhugaverða bók sem heitir “This is Your Brain on Music” eftir Daniel J. Levitin. Þar er m.a. verið að skoða hvað fólk (hvort sem það hefur einhverja menntun í tónlist eða ekki) er með ótrúlega margar músíkalskar hefðir steyptar í heila-mót sitt. Það væri gaman að geta kortlagt allar þær hefðir/aðferðir/klisjur sem fólk stólar á þegar það hlustar á tónlist og ekki síður þegar það horfir á kvikmyndir. Án þess að hafa hugmynd um það hefur fólk ákveðnar væntingar um lausn á hljómi í lagi sem það heyrir í útvarpi. Forhljómur hljóti nú að leysast á fyrsta sætis hljóm o.s.frv.. Fólk veit líka svo oft hvað gerist næst í kvikmynd. Þá er ég ekki að meina þegar sagan kveður á um ákveðna lausn eða atburði heldur þegar við þekkjum tegund og stíl frásagnarinnar. Í svona mynd vitum við að réttlætinu verður örugglega fullnægt og í hinni myndinni vitum við að allir eiga eftir að tala fallega um hljómsveitina sem bjó til myndina. Við erum öll svo gegnsýrð af ákveðnum kerfum að frávikin verða staðirnir sem við stöldrum við. Við heillumst af frávikum …en yfirleitt bara ef þau hanga í einhverju samhengi við kerfin sem við þekkjum. Ágætis viðmið er svona hversu mikið spunaþol við höfum.
Það að treysta á innsæi þykir ekkert agalega vísindalegt þó við séum kannski að halla okkur að kerfi sem við höfum verið að sannreyna alla ævi? Það læra börn sem fyrir þeim er haft. Ég veitti því athygli þegar við heimsóttum föður minn í gær að hann var eitthvað að sveifla tónkvísl í kringum tveggja mánaða dóttur mína. Í kvöld kom hann síðan upp um sig þegar hann velti því fyrir sér hvort barn myndi hugsanlega stilla tónheyrn sína á A=440 og hafa þá það sem kallað er “perfect pitch” þ.e.a.s ef maður bæri reglulega tónhvísl að eyra þess. Gamli tónheyrnarkennarinn samur við sig. Áhugaverð hugmynd en þó nokkrar líkur á að börnunum eigi eftir að leiðast verði þau send í pössun til hans. En hversu mikið er að gerast í heilanum á tveggja mánaða barni þegar það heyrir og vinnur úr “playlistanum” sem við skellum á þau? Það sennilega skiptir litlu máli í hvaða röð þau prósessera kerfin. Þurfa ekkert endilega að byrja á Arvo Part eða Stockhausen. En aumingja litlu börnin með svampheilana sína sem ætla að byrja að skilja harmóníska leyndardóma heimsins þegar það sullast bara yfir þau Scooter eða Léttbylgjan.
En heilinn á tengdapabba virðist vera að jafna sig. Alla vega fannst honum ósmekklega hugmyndin mín fyndin. Það var nefnilega þannig að þegar hann var búinn að liggja á gjörgæsludeildinni í tæpar þrjár vikur og útlit fyrir að hann færi að vakna þá stakk ég upp á hvort það væri ekki fyndið ef við færum í svona framtíðarlegum búningum með börn sem líktust barnabörnunum hans en væru svona 10 árum eldri. „Afi þekkiru mig? Þetta er ég. Sunna Herborg …og ég Arndís María“.
En svoleiðis gerir maður nú ekki. En skál fyrir tengdapabba! Hann er hress og honum gengur ótrúlega vel. Ég ætla að taka málsháttinn hans mér til fyrirmyndar alla næstu viku. Betri er lítill fiskur en tómur fiskur!